|
Dans nos archives... |
Meer dan eens vinden we in ons uitgebreid archief een of ander verrassend fotodocument terug (foto, dia, digitaal) uit lang en minder lang vervlogen tijden, toen wat overbleef van het spoor- en buurtnet er nog heel anders uitzag dan vandaag.
Gaandeweg realiseerden we ons dat dit archief veel meer mogelijkheden biedt dan wat vergeten beelden die bij een van onze items passen.
Uiteraard zullen deze zich meer in het spoorverleden situeren, toen sommige thans verdwenen exploitaties nog actief waren, vooral dan in goederen- en industrieel verkeer, maar steeds met de klemtoon op de toenmalige infrastructuur en wat daar vandaag nog van overblijft.
Enkele specifieke dossiers zijn telkens gewijd aan een spoorgerelateerd thema:
TABULA RASA, VERDWENEN STATIONS en SUIKERBIETEN OP HET SPOOR
Aanvullend vind je hieronder een aantal kleinere rubrieken, elk met hun eigen spoors thema uit vervlogen tijden:
Goederenkoeren - Vergeten spoorinstallaties - Verdwenen sporen - Buurtspoor - Industriesporen
TABULA RASA, VERDWENEN STATIONS en SUIKERBIETEN OP HET SPOOR
Aanvullend vind je hieronder een aantal kleinere rubrieken, elk met hun eigen spoors thema uit vervlogen tijden:
Goederenkoeren - Vergeten spoorinstallaties - Verdwenen sporen - Buurtspoor - Industriesporen
|
Sur cette page vous trouverez une série de documents photographiques puisés dans nos archives ferroviaires, d'une époque où, le plus souvent, la physionomie du réseau ferré différait fort de ce que nous connaissons aujourd'hui.
Ci-après, vous trouverez plusieurs rubriques regroupant d'anciennes vues à caractère ferroviaire Cours aux marchandises - Installations oubliées - Voies disparues - Vicinaux - Voies industrielles Là-dessus, voyez nos fichiers dédiés à la table rase, aux gares disparues et aux betteraves sur le rail. |
|
uit de tijd van de GOEDERENKOEREN |
à l'époque des COURS aux MARCHANDISES |
Destijds kwam je ze overal tegen: in vrijwel elk station, maar ook bij heel wat haltes. Vandaag zul je ze vergeefs zoeken, op een of andere museumlijn na. Naast de systematische sluiting van de minder belangrijke lijnen had de grootste slachting plaats in de laatste decennia van de vorige eeuw. Gaan zeggen dat we hieraan de eindeloze stroom vrachtwagens op onze wegen te danken hebben is allicht overdreven, te meer daar de vervoerstechnieken grondig gewijzigd zijn, maar het heeft er in sommige gevallen wel duchtig aan bijgedragen - denk o.m. aan de zware houttrafiek in de Ardennen.
Naast het alomtegenwoordige goederenmagazijn en de onmisbare weegbrug viel vooral de typische laadmal (laadportiek) op. Vandaag zijn de meeste goederenkoeren gerecycleerd tot parking of ingenomen door allerhande industriële of andere bouwsels.
Naast het alomtegenwoordige goederenmagazijn en de onmisbare weegbrug viel vooral de typische laadmal (laadportiek) op. Vandaag zijn de meeste goederenkoeren gerecycleerd tot parking of ingenomen door allerhande industriële of andere bouwsels.
|
A une époque pas encore si lointaine on les trouvait un peu partout, dans chaque gare et même certaines haltes. Aujourd'hui, c'est en vain que vous les chercherez, si ce n'est sur l'une ou l'autre ligne musée. La plus grande table rase date des dernières décennies du siècle précédent. De là l'interminable file de camions sur nos routes? Pas forcément, les techniques du transport ayant évolué dans l'entre-temps. Mais dans certains cas le rapport est bien visible - que l'on pense par ex. aux lourds transports de bois dans nos Ardennes. Enfin, outre la halle aux marchandises et la bascule de pesage il y avait ce portique délimitant le gabarit, visible de loin. Tout cela a disparu, rasé pour faire place à un parking, voire à l'une ou l'autre construction de type industriel ou autre. |
SIVRY (lijn 109) - 17 december 1972
|
DE KLINGE (lijn 54) - 8 mei 1989 (deze site bestaat nog steeds)
|
LEDEGEM-DADIZELE (lijn 65) - 3 juli 1979, korte tijd voor de opbraak van het laatste baanvak van de lijn Menen-Roeselare
|
ANDERLUES (lijn 110) - 23 februari 1975
|
HEPPEN (lijn 17) - 30 januari 1987
|
HOEGAARDEN (lijn 142) - 28 februari 1974
|
NOORDERWIJK-MORKHOVEN (lijn 29) - 18 april 1975
|
PATURAGES (lijn 98) - 3 mei 1990
|
|
|
goederenkoer zonder laadmal (Ghlin)... en laadmal zonder spoor (Neufvilles)
lijn 96 - 1 november 1988
cour sans portique, et portique sans voie
lijn 96 - 1 november 1988
cour sans portique, et portique sans voie
|
|
WORDT VERVOLGD - A SUIVRE
|
VERGETEN SPOORWEGINSTALLATIES |
Installations oubliées |
Scherpenheuvel (lijn 30)Niet heel courant, dit seingewicht, toch niet langs NMBS-sporen. Heel anders dan het verticale standaardtype, destijds wijd verspreid over het hele net, tot in de verste uithoeken toe, maar die je vandaag nergens nog tegenkomt, op een vergeten exemplaar na, zoals op ex-lijn 126, vlakbij Modave. Dergelijke tegengewichten waren onontbeerlijk om vanuit het seinhuis de armseinen correct te laten functioneren. Later werden de ijzeren kabels meer en meer vervangen door elektrische kabels, de tegengewichten door elektrisch aangedreven motoren – zoals nu nog het geval is voor enkele teruggeplaatste armseinen op een paar toeristisch geëxploiteerde lijnen, een eventuele uitzondering. Dit wat aparte tegengewicht lag aan de uitgang van het station Scherpenheuvel, ten behoeve van een eenzaam armsein vlak voor de overweg op de baan naar Zichem. Maar op 23 december 1974 was hij zichtbaar buiten gebruik, evenals de aanliggende spoorlijn. Niet lang daarna werden de sporen uitgebroken, inclusief de bijhorende attributen. |
|
|
Ce contrepoids, d’un modèle inhabituel à la SNCB, se trouvait à la sortie de la gare de Scherpenheuvel, alors que presque partout ailleurs c’est le type standard vertical qui dominait, jusque dans les moindres recoins du réseau. Tous ont disparu, à une relique près, oubliée quelque part prèsle long de l’ancienne ligne 126, près de Modave. Ces contrepoids assuraient par câbles le bon fonctionnement des signaux mécaniques depuis les cabines de signalisation. Peu à peu, on les remplaça par des câbles électriques actionnant un petit moteur au pied du mat, avant que ceux-ci ne disparaissent à leur tour - à quelques exemplaires près, le long de lignes touristiques. Le 23 décembre 1974 celui-ci ne fonctionnait déjà plus, et disparut peu après,, tout comme les barrières roulantes (ci-après) lors du démontage de la courte ligne vers Zichem.
|
Vroeger zag je ze zowat overal op het Belgische net. Onverwacht en geruisloos, zonder belgerinkel of andere alarmtonen, getrokken door kabels en aangedreven door middel van een lier zag je ze ineens dwars over de straat rollen om het toen nog bescheiden wegverkeer op te houden, op een laatste opening na voor de voetgangers. Om onverbiddelijk dicht te rollen toen in de verte de trein zijn opwachting maakte.
|
Bij de talrijke lijnopheffingen in de jaren 50 en 60 verdwenen ze massaal uit het landschap of werden gewoon vervangen door sluitbomen. Voor zover wij weten hebben zelfs de museumbedrijven er geen kunnen redden, in tegenstelling tot de armseinen die het weliswaar veel langer uitzongen, tot heel recent nog. Deze hier, tussen Zichem en Scherpenheuvel, hoorden tot de laatste van het spoorwegnet, maar waren op 23 december 1974 al een tijdje werkloos en verdwenen kort daarna, toen de spoorlijn werd opgebroken.
|
Appelterre (lijn 90)Ook de rolbarelen van APPELTERRE op lijn 90 tussen Ninove en Geraardsbergen hoorden tot de allerlaatste op het spoorwegnet. Al waren ze op 17 mei 1975 al niet meer functioneel, maar wel zodanig geblokkeerd dat voetgangers en fietsers er nog door kunnen (achteraan links op deze foto). Een onbewaakte overweg dus. Wanneer deze veteranen op hun beurt op de schroothoop belandden kwamen we niet te weten. En of er ergens nog een paar exemplaren veilig zijn opgeborgen of in het struikgewas verder wegroesten evenmin. Il fut un temps où ces barrières gardaient de nombreux passages à niveau un peu partout sur le réseau. Tirées par des cables et actionnées par une manivelle, elles roulaient sans bruit sur un rail noyé dans la chaussée, de part et d’autre de la voie. Lors des nombreuses suppressions de lignes des années 50 et 60 elles furent systématiquement éliminées, sinon remplacées par d'autres systèmes. Ce 17 mai 1975 les barrières roulantes d’APPELTERRE, sur la ligne 90 entre Geraardsbergen et Ninove, sont probablement les toutes dernières en place, quoique bloquées en position ‘piétons’, comme c’était l’usage jadis avant l’approche d'un train. Nous ignorons combien de temps celles-ci ont survécu, sans savoir s’il en reste quelque part en train de rouiller sous une épaisse couche de végétation. |
Adinkerke (De Panne) (lijn 73)
2 mei 1975
|
Uit de tijd dat lijn 73 nog verder liep, tot in Duinkerke (F), dat het station De Panne nog Adinkerke heette én grensstation was, dat Plopsaland daar vlakbij nog Meli heette, en dat afdankers zoals deze rolbareel niet meteen op de schroothoop belandden. Sindsdien heeft dit goederenemplacement grotendeels plaats moeten ruimen voor - wat dacht je - tal van parkeerplaatsen. En o ja, ook voor het huidige eindpunt van de verlengde kusttram. [16-3-2021]
|
|
|
Encore une barrière roulante, mais cette fois-ci pour barrer la voie ferrée afin de sécuriser le trafic routier, comme c’est souvent le cas au Royaume-Uni. Cependant nous voici le 17 février 1985 à l’entrée de ce qui fut la gare marchandises de Gent-Rabot, gare en cul-de-sac et seulement accessible moyennant un large détour par une des deux ceintures ferroviaires auxquelles cette courte section d'à peine 1,5 km était raccordée moyennant un large triangle ferroviaire. Plus rien de tout cela aujourd’hui. Ne restent que la cheminée solitaire et quelques gazomètres déchus pour témoigner d’une époque encore si proche mais déjà révolue.
|
Quenast
4 juni 1983
|
Het kleine seinhuis, tegelijk ook overweghuisje, de mechanische hulpseinen, de met kabels aangedreven wissel, de loopbrug... Waar vind je in dit land nog dergelijk tafereel - behalve, héél misschien, op een of andere museumlijn?
Zoek niet, ook al is dit stukje spoorlijn vandaag nog steeds in dienst. Enkel het hoofdspoor en de wissel van het uitwijkspoor liggen er thans nog, terwijl het gewezen seinhuis wel de tand des tijds blijft trotseren, maar nu doelloos. Helemaal rechts heeft het sporenemplacement van de steengroeve plaats geruimd voor een reuzengroot terrein vol... zonnepanelen. Thans is dit, zij het veertig jaar later, het nog steeds bedrijvige uiteinde van lijn 115, vlak na het station Quenast (in de verte), even voor de huidige laadzone van het bedrijf, een eind verderop [26-7-2023]. |
|
La petite cabine de signalisation, la passerelle, les signaux auxiliaires mécaniques, l'aiguille commancdée par câbles... où trouve-t-on à ce jour un tel tableau - si ce n'est, peut-être, quelque part le long d'une exploitation musée? Aujourd'hui ne subsiste que la voie principale ainsi que l'aiguille de l'évitement, même si la cabine, délaissée, est toujours en place. Quant au triage des carrières (à droite), on l'a truffé de panneaux solaires. Voilà donc l'extrémité actuelle de la ligne 115 au-delà de la gare de Quenast (dans le fond), peu avant les voies de chargement quelques centaines de mètres plus loin.
|
|
VERDWENEN SPOREN |
Voies disparues |
Hoboken/Schoonselhof (Fortenlijn)
|
Op dit nogal bizarre beeld zie je al wat overblijft van de vertakking Schoonselhof op de voorheen dubbelsporige Fortenlijn ten zuiden van Antwerpen. Op het tijdstip van de opname (9 mei 1979) bleef aan de westkant van deze legendarische ringlijn enkel nog een stompje enkelspoor van nog geen 3 km over voor de bediening van Fort 7, onder het nummer 280 van de industriële lijnen. Aan het spoor is goed te zien dat het al een tijdje niet meer bereden werd. Amper één maand later zou het 'officieel' buiten dienst worden gesteld en begin de jaren 80 opgebroken. En dat uitgebroken zijspoor dan? Een laatste restant van de dubbelsporige verbindinsboog 52/1 naar Hemiksem-Werkplaatsen, op lijn 52 naar Boom en verder. Maar met die rails en vooral die dwarsliggers is er iets raars aan de hand. Zie je het ook?
|
|
Voici tout ce qui restait à l'ouest de la ceinture ferroviaire au sud de la cité portuaire en mai 1979, un moignon de pas même 3 km pour la desserte du Fort n°7, photographié à hauteur des pauvres restes de la bifurcation du Schoonselhof, point de départ du raccordement 52/1 vers Hemiksem-Werkplaatsen, sur la ligne 52. Toutefois, un détail bizarre nous interpelle. Le voyez-vous aussi? |
Lokeren (lijn 57)
21 mei 1976
|
Een typische spoorweghefbrug over een bevaarbare waterloop, zoals je er destijds wel meer op het NMBS-net kon tegenkomen, vooral in Vlaanderen. Een aantal werd inmiddels afgebroken, zoals die van Turnhout en Lokeren. Enkele andere overleefden, tot vandaag, maar hoe! Deze van Moerbeke-Waas over de Moervaart staat er nog, open en geblokkeerd, maar daarmee is alles gezegd. Verder heb je Balgerhoeke over het Schipdonkkanaal, op de toeristisch uitgebate lijn Eeklo-Maldegem. En tenslotte de laag uitgebouwde hefbrug van Veurne over het kanaal Nieuwpoort-Duinkerke, op lijn 73 naar De Panne – naar ons weten de enige van dit type die nog in normale dienst is. En deze hier dan? Die lag op lijn 57, over de Durme, pal naast lijn 59, vlak voor het station Lokeren. Op 21 mei 1976 beleefde hij zijn laatste dagen. Eén week later ging lijn 57 uit Dendermonde dicht, gevolgd door de afbraak om ophoging én elektrificatie van deze spoorlijn mogelijk te maken. Maar dat is dan weer een ander verhaal. [2-11-2020]
|
Cet ouvrage ferroviaire, typique pour une autre époque, permettait à la ligne 57 de traverser la Durme, peu avant la gare de Lokeren. En mai 1976, il était sur le point de succomber afin de permettre le rehaussement de la ligne avant son électrification. A notre connaissance il ne reste à ce jour que 3 ouvrages du même type: à Moerbeke-Waas, hors service, à Balgerhoeke sur la ligne touristique Eeklo-Maldegem, et à Veurne, sur la ligne 73 vers De Panne, ce dernier de construction moins en hauteur et le seul encore en service régulier.
Avelgem (lijn 83/85)
31 mei 1971
|
In mei 1971 was de ontmanteling van het knooppunt Avelgem zo goed als voltrokken. De voorbije maanden waren zowel lijn 83 van Zwevegem en Avelgem tot Ronse als lijn 85 tussen Avelgem en Herseaux zo goed als volledig opgebroken. Het gezamenlijke baanvak tussen Avelgem en de Schelde was ooit ontdubbeld, maar werd later teruggebracht op enkelspoor. De foto werd gemaakt richting Avelgem, vlakbij de vroegere vertakking aan de Scheldebrug, met links het al eerder verdwenen tweede spoor, rechts dat van lijn 85 dat nog in dienst was voor de goederenbediening van Avelgem en waarop de wissel met lijn 83 nog maar pas was uitgebroken. Midden de jaren 70 werd deze overlever op zijn beurt opgegeven en pas jaren later opgebroken. Gelijk verdween ook de brug over de Schelde. Pas rond 2015 kwam er een nieuw, futuristisch ogend brugdek, ditmaal voor een toeristisch asfaltpad. [24-8-2020]
|
|
A peine 1500 mètres, c'est tout ce qui restait en mai 1971 de la ligne 83 Kortrijk-Renaix au-delà de Zwevegem après le démontage printanier. Et encore, car cette courte section ne dut son salut qu'au maintien de la desserte d'Avelgem depuis Oudenaarde par la ligne 85 dont la bifurcation - d'où prise la photo, en direction d'Avelgem - venait à peine d'être démontée. Desserte bien éphémère, déjà abandonnée quelques années plus tard. Pourtant le pont sur l'Escaut, démantelé par après, retrouva une nouvelle jeunesse vers 2015, cette fois-ci pour une piste touristique, dûment asphaltée.
|
Rotem (lijn 21A)
|
Op 27 maart 1982 lag het baanvak As-Maaseik van lijn 21A er al ettelijke jaren verlaten bij. Allicht was de zinkfabriek van Rotem (links) een van de redenen om na het einde van de reizigersdienst rond 1960 de spoorlijn verder open te houden voor goederenverkeer, ook na de sluiting van het bedrijf in 1966, met het oog op een mogelijke heropstart van een of andere industriële activiteit aldaar. Wat inderdaad gebeurde, zij het pas in 2014 met de bedrijvenzone Vossenberg, maar de spoorlijn was al ruim 25 jaar voordien opgebroken. Wel heeft de kooibrug over de Zuid-Willemsvaart dit overleefd en dient nu als oversteek voor de toeristische piste die op de spoorwegbedding werd aangelegd.
|
Kwaadmechelen (lijn 17)De grote plas op de achtergrond, dat is het Albertkanaal. Immer groter, immer breder, nu al voor duwvaart. Een voor een sneuvelden de bruggen, maar werden niet allemaal vervangen, toch niet wanneer het spoorwegbruggen betrof op de zgn. secundaire lijnen. Zo was op 30 januari 1987 het lot van de spoorwegbrug van KWAADMECHELEN al bezegeld, blijkbaar toch. Want, de steenkoolafgang indachtig, was lijn 17 van Diest naar Beringen (voorheen naar Leopoldsburg en Mol) voorbij Tessenderlo al sinds 1985 onderbroken. Enkele jaren later zouden de rails trouwens voorgoed verdwijnen, maar twintig jaar later stond de brug over het Albertkanaal er nog, ditmaal als werfverbinding tussen beide oevers voor de bouw van een nieuwe baanbrug daar vlak naast. Na deze laatste opdracht verdween de nog niet eens zo oude spoorwegbrug voorgoed uit het Kwaadmechelse landschap.
|
|
|
Le 30 janvier 1987, traversant le Canal Albert, le pont ferroviaire de KWAADMECHELEN est en sursis, vu la mise à gabarit du canal pour les convois poussés. Déjà, la ligne 17 est interrompue au-delà de Tessenderlo, permettant ainsi l’abandon pur et simple de la section au-delà du canal, dont la voie sera déposée quelques années plus tard. Pourtant, le pont resta en place pendant une vingtaine d’année encore, avant de servir de passage de service d’une rive à l’autre lors de la construction d’un nouvel ouvrage routier juste à côté, avant de disparaître à son tour.
|
Klaplaar (lijn 205)
|
Lier Klaplaar op 8 maart 1988, kort voor de sluiting van het allerlaatste baanvak van wat ooit de strategische ring rond Antwerpen was. Deze werd in 1914 aangelegd door genietroepen en in recordtempo: een bijna 50 km lang normaalspoor in minder dan één maand tijd, zij het volledig op de begane grond, zonder kunstwerken die naam waard en met gelijkgrondse kruisingen van de bestaande (buurt)spoorlijnen. Een deel van dit verdwenen tracé is nog terug te vinden op oude stafkaarten. Na de oorlog werd deze lange noodlijn tot het einde van de jaren 20 stukjes bij beetjes door de militaire overheid opgegeven en ontmanteld. Alleen de baanvakken Lier-Broechem/Oelegem en Lier-Duffel bleven behouden en werden door de Belgische Staat (later de NMBS) over-genomen, waarbij hun infrastructuur enigszins werd aangepast. Na WO ll bleef enkel de industrielijn naar Broechem over. Na de opbraak van het baanvak voorbij Klaplaar, einde de jaren 70, bleef dit korte industriespoor van zowat 1,5 km nog een tijdlang in dienst, als laatste overlever van de grote spoorwegring rond de Scheldestad. Tot in de loop van 1988. Kort daarna werd het uitgebroken. Het tracé tot Broechem is vandaag grotendeels in gebruik als fietspad. Bron: Wim De Ridder, Militaire spoorlijnen in België, TSP, 2016 |
|
Dernier vestige de la grande rocade stratégique de près de 50 km autour d’Antwerpen/Anvers, construite en 1914 en moins d’un mois par le genie militaire: voie normale posée à même le sol, sans ouvrages d’art dignes de ce nom, avec croisements à niveau des lignes existantes. Au lendemain de la guerre, cette longue ligne de fortune fut peu à peu délaissée et déposée par l’autorité militaire, jusqu’à la fin des années 20. Seules les sections Lier-Duffel et Lier-Broechem/Oelegem, mises à niveau, furent reprises par l’Etat Belge - par après la SNCB. Après la deuxième guerre ne restait plus que la ligne industrielle vers Broechem, démontée au-delà de Klaplaar à la fin des années 70. Le dernier moignon, à peine 1,5 km de Lier à Klaplaar, subsista jusqu’en 1988, comme ultime survivant de cette grande ceinture ferroviaire. Une bonne partie du tracé jusque Broechem a depuis été convertie en piste cyclable.
|
Doische (lijn 156)
|
Eenzaam armsein, kort voor het station DOISCHE (kant Agimont), op schrikkeldag 29 februari 1976, dat je doet verwachten dat het elk ogenblik zal opengaan voor een trein die er echter nooit zal komen, want spoorlijn 156 richting Mariembourg ligt er al vele jaren ongebruikt bij. Daar rondom neemt het struikgewas overhand toe, want hoewel de spoorinfrastructuur na de sluiting in 1954 om militair-strategische redenen behouden bleef, is er van een sporadische onderhoudsbeurt geen sprake meer. Enkele jaren later zal ze dan toch worden uitgebroken om daarna plaats te maken voor de geleidelijke uitbouw van een fietspiste, een van de eerste op een voormalige spoorlijn van de NMBS, vandaag geasfalteerd. Signal solitaire, peu avant la gare de Doische (côté Agimont), le 29 février 1976, pour un train qui ne passera jamais plus. Car la ligne 156 vers Mariembourg, abandonnée depuis de nombreuses années, était maintenue comme voie stratégique, mais sans que le moindre entretien, même sporadique, n’y soit effectué. Las, à peine quelques années plus tard les rails furent démontés pour une piste cyclable – une des premières du pays sur ligne désaffectée, et aujourd’hui dûment asphaltée.
|
Saint-Nicolas (Liège) (lijn 32)
11 april 1985
|
De mijnzetel St-Nicolas was de allerlaatste van de maatschappij Espérance et Bonne-Fortune, en gelijk een van de laatste van het Luikse steenkoolbekken dat, buiten het stadscentrum, evengoed de titel 'Pays Noir' verdiende (zie foto) als dat rond Charleroi. In april 1985 waren de bovengrondse installaties nog volop in afbraak, en diende het spoor hier (lijn 32 uit Ans) hooguit voor de afvoer van schroot en ander afbraakmateriaal. Merkwaardig genoeg was lijn 32 op dat ogenblik nog steeds actief voor de bediening van de oude mijn Patience-Beaujonc daar vlakbij, maar dan voor de invoer en verkoop van... ingevoerde steenkool! [9-12-2020]
|
La Warchenne (lijn 45)
|
Heerlijk herfstweer in de vallei van de Warchenne op 17 oktober 2003, tussen Weismes/Waimes en Malmedy. Het enkelspoor van lijn 45 ziet er wel roestig uit, maar het toeristisch seizoen is achter de rug, en voor het volgende hout- of militair transport is het nog wachten. Wie kan echter vermoeden dat Defensie zijn laatste strategische lijnen opgeeft, de Duitstalige executieve haar steun aan de Vennbahnexploitatie intrekt, en dat de zagerij uit Büllingen andere wegen moet zoeken voor de houttransporten? Toch zal het nog ruim vier jaar duren eer het spoor voorgoed wordt uitgebroken. Waarna de spoorwegbedding met een stevige laag grauw asfalt werd toegedekt.
|
Fleurus (lijn 147)
22 februari 1975
|
Wilde je in augustus 2021 met de trein van Brussel naar Namur, dan kwam je onvermijdelijk langs deze plek. Neen, wij dromen niet, dit is echt! Voor een betere spoorverbinding naar de Athus-Meuse werd dit verlaten baanvak van lijn 147 voorbij Fleurus begin deze eeuw heraangelegd en geëlektrificeerd, zij het op enkelspoor, en alleen voor goederenverkeer. Alhoewel, meer dan eens ook voor reizigerstreinen wanneer er werken zijn op lijn 161 tussen Ottignies en Namur. Of zoals in augustus 2021 voor o.m. de treinen Brussel-Dinant, en dit zolang het baanvak Ottignies-Gemboux onderbroken bleef na de acute watersnood van juli 2021. Het zoveelste bewijs dat opgegeven of weinig gebruikte baanvakken, zoals ook lijn 39 op datzelfde ogenblik, bijzonder nuttig kunnen zijn wanneer het treinverkeer moet omgelegd worden. Wat lang niet overal mogelijk is, al was het maar omdat de spoorwegbeheerder dergelijke baanvakken her en der maar al te gretig heeft opgebroken.
|
Terug naar de foto hierboven: deze brug van de Chaussée de Charleroi – waarover vroeger ook stadstram 7 naar Fleurus reed – is thans al lang vervangen door een nieuw en breder exemplaar. De brug in de verte, op wijlen de buurtlijn Charleroi-Namur, werd echter zonder meer afgebroken. Noteer tenslotte dat de thans verdwenen lijn 131 ook langs hier kwam [3-8-2021].
|
C’est par cette ligne que, en août 2021, bon nombre de trains Bruxelles-Namur transitaient, suite aux intempéries du mois de juillet, et ce aussi longtemps que la ligne 161 restait interrompue au-delà d’Ottignies (jusqu'au 29 août). Et non, nous ne nous gourons pas. Il s’agit bien de la 147 au-delà de Fleurus, hors service en ce 22 février 1975, mais reconstruite et électrifiée au début de ce siècle pour un meilleur accès des trains de marchandises à l’Athus-Meuse. Quant aux deux passages supérieurs sur cette vue: le premier est celui de la Chaussée de Charleroi, où jadis passait aussi le tram 7 vers Fleurus, remplacé depuis par un ouvrage élargi. Au loin, celui de la ligne vicinale Charleroi-Namur fut par après tout simplement démoli. Notez enfin que l’ancienne ligne 131 passait également par ici. |
|
BUURTSPOOR |
Vicinaux |
Groenendaal
|
Een laatste blik op het buurtspoor naar Hoeilaart op 29 maart 1968, vlak na het station Groenendaal, kort voor de opbraak van dit laatste restant van de buurtlijn naar Overijse, een van de weinige met normaalspoor. Op dat ogenblik was het eindstuk naar Overijse reeds opgebroken, terwijl het baanvak Groenendaal-Hoeilaart nog even uitstel kreeg omdat een houtverwerkingsbedrijf vlakbij het station in Hoeilaart te kennen had gegeven dit stukje spoor van nog geen 2 km, grotendeels op eigen bedding achter de huizen, met eigen middelen te willen gebruiken voor de aanvoer van zware boomstammen voor zijn bedrijf. Waarom dit feest uiteindelijk niet doorging zijn we niet te weten gekomen, maar wedden dat eindeloze administratieve rompslomp deze ondernemer te veel werd? Vandaag is dit oude buurtspoortracé bijna volledig gevrijwaard (en gebetonneerd) als fietspad, ook naast de steenweg, tot in Overijse [16-9-2024].
|
|
Aarschot
14 februari 2002
|
Deze brug van de buurtlijn naar Westerlo over de Veldenstraat lag vlakbij Ourodenberg, een gehucht aan de noordrand van Aarschot. Dit stevige kunstwerk en deze vrij hoge berm maakten deel uit van het 1100 m lange eigen tracé tot over de spoorlijn Leuven-Hasselt, en verder tot aan de huidige N19 (toen N53) – waarna het buurtspoor verder trok, gewoon langs de baan tot in Westerlo, en dit tot in 1953. Helaas werd dit volledige tracé, gelijk met deze brug en de restanten van de brug over de spoorlijn, rond 2010 met de grond gelijk gemaakt om plaats te ruimen voor de oostelijke ringbaan rond Aarschot. Hierbij kreeg de Veldenstraat geen nieuwe onderdoorgang maar werd gewoon omgelegd onder de nieuwe brug over de spoorlijn [22-10-2022].
Ce pont, sur l'ancienne ligne vicinale de Aarschot à Westerlo, faisait partie d'un long site propre (1,1 km) passant au-dessus du chemin de fer vers Diest et Hasselt. Ce beau tracé, y compris les deux ouvrages d'art, fut complètement rasé vers 2010 pour le contournemenr routier à l'est de la ville.
|
Sint-Katelijne-Houtem
|
Op 4 november 1971, ruim vijf jaar na de opbraak, was deze spoorbedding al op heel wat plaatsen ingepalmd door de aangelanden. Hoewel in volle veld, vrij ver van de omliggende dorpen, bleef de kleine halte Sint-Katelijne-Houtem (tussen Tienen en Meldert) nog vele jaren overeind, van ver zichtbaar als eenzaam baken in het lichtglooiende akkerland, naast dit stukje spoorbedding dat op dat ogenblik nuttig gebruikt werd als toegang tot een achterin gelegen akker. Let verder op de kasseien van het baantje naar Hoksem die op deze foto de verdwenen overweg blijven markeren. Twintig jaar later was dit baantje echter geasfalteerd en werd deze vergeten zate niet langer gebruikt, maar stond het stevige wachthuisje er nog steeds, zij het onbereikbaar tussen het weelderige onkruid die deze site meer en meer in zijn greep hield. Vandaag is het hokje evenwel verdwenen en de zate omgeploegd, al blijft vlakbij de E40 een begroeide berm (links in de verte) vandaag nog steeds het verdwenen buurttracé markeren. Ook op luchtfoto is dit tracé nog hier en daar te bespeuren door de begrenzing van de landbouwpercelen – wat je niet zomaar uitgewist krijgt, tenzij een ruilverkaveling roet in het eten gooit [6-4-2022].
|
|
Voilà déjà que, ce 4 novembre 1971, à peine cinq ans après le démontage, une bonne partie de la plate-forme vicinale entre Tienen et Meldert a disparu, happée par les labours voisins. Si ce n’est cette courte portion, servant d’accès à une parcelle isolée, ainsi que ce modeste abri situé en plein champ, loin des villages. Il s’y maintiendra encore plus de vingt ans, avant de disparaître pour de bon, le chemin d’accès ex-vicinal ayant entre-temps perdu sa raison d’être. Pourtant, l’ancien tracé reste en partie visible sur photo aérienne, même qu’un talus boisé (tout au fond à gauche sur la photo) continue de le ponctuer, à proximité de l’autoroute E40.
|
Estinnes
28 februari 1971
|
Aanvankelijk verliep de kruising tussen buurt- en staatsspoor (later NMBS) op gelijk niveau, zeker wanneer de buurtlijn gewoon langs een baan liep. Maar vanaf de 20e eeuw werden meer en meer omleidingstracés aangelegd, vaak een fly-over, soms ook een aparte doorgang onder het 'grote' spoor, zoals hier in Estinnes. Terwijl de dienst uit La Louvière of Péronnes steevast zijn eindpunt had vóór de overweg, aan het station, liep het buurtspoor nog een eindje verder, in een lus van 180° onder spoorlijn 109 (Mons-Chimay) door, om aan de andere kant uit te komen naast de goederenbundel rechtover het stationsgebouw. In 1971 was de bedding van dit lusvormige tracé nog intact en was lijn 109, hier al bijna tien jaar buiten dienst maar nog niet opgebroken. Vandaag zijn brug en lustracé volledig opgevuld, en is van ex-lijn 109 niet veel meer terug te vinden, op het station na. Wel zijn beide tracés nog goed waar te nemen op luchtfoto. [28-9-2020] Ce lacet sous la ligne 109 (Mons-Chimay), près de la gare d'Estinnes, permettait à la ligne vicinale venant de La Louvière/ Péronnes de desservir la cour à marchandises située de l'autre côté, en face de la gare. Sur cette vue du 28 février 1971, le vicinal a déjà disparu, et la voie du chemin de fer pourrit là depuis près de10 ans déjà! Depuis, la ligne 109 a disparu elle aussi, et le passage a été entièrement comblé. Bien difficile d'en retrouver la trace aujourd'hui, même si les deux tracés restent visibles sur une photographie aérienne.
|
|
HeusyOp 29 april 1969 wacht tram 6 van de STIV (de voormalige 'Tramways Verviétois') op het vertrek richting stadscentrum - en verder via het station Verviers-Central naar zijn eindpunt aan het uiteinde van de Rue des Déportés. Einde van datzelfde jaar werd de bladzijde omgedraaid voor de tramexploitatie, en meteen ook voor deze twee bovenleidingsmasten, allebei restanten van de 17 jaar voordien opgeheven buurtlijn uit Spa die hier aanvankelijk haar eindpungt had, vooraleer via het stadsnet verder door te stoten naar het centraal station. Uiteraard werd deze foto gemaakt op het tracé van de verdwenen buurtlijn, waarvan het spoor van hier uit pas rond 1958 werd opgebroken, 6 jaar na de sluiting. Let nog op de wat aparte design van deze overlever, laatste getuige van de bovenleidingsmasten die kenmerkend waren voor deze unieke buurtlijn. [12-6-2022]
|
|
Op de avond van 30 april 1968 zou de allerlaatste tram uit het Luikse voorgoed de stelplaats Flémalle vervoegen. Geen gele of ‘witte’ tram zoals men toen gewoon was, maar een grote groene van voormalige exploitant RELSE. Fotopunt bij uitstek op deze laatste exploitatiedag was de “tunnel des Béguines” tussen SERAING en Ougrée, een eigen doorgang onder de spoorlijn waar een ertstrein staat gerangeerd voor de Luikse staalindustrie die toen nog in goeden doen was. En zo was het ooit zo dichte tramnet rond de derde grootste stad van het land de eerste om volledig te verdwijnen. Let nog op de heel aparte seinlichten, helemaal links. De tunnel was immers zo smal dat beide sporen daar vanbinnen in elkaar gestrengeld waren. Later werd deze doorgang aangepast om bussen door te laten, en daarna verder verbreed voor het overige wegverkeer. Tot vandaag. Le 30 avril 1968 un tram vert ex-RELSE d’un modèle inhabituel débouche de ce passage sous les voies du chemin de fer, jadis connu comme “Tunnel des Béguines”, dans le paysage nettement industriel de Seraing. Cet ouvrage propre au tram mais fort étroit, nécessitait sa traversée sur voies mariées – de là ces signaux inhabituels sur le poteau de gauche, réglant le passage en toute sécurité. Ce même soir, le tout dernier tram de la région Liégeoise allait rentrer pour de bon au dépôt de Flémalle. Après, on eut vite fait de mettre ce tunnel au gabarit “autobus”, avant de l'élargir encore plus pour le reste du trafic routier.
|
Seraing
|
Châtelineau
|
Een heel bijzondere trambrug. Ditmaal niet van de NMVB, maar van stadstram 15 van de STIC (Charleroi) kort voor zijn eindpunt, over spoorlijn 119 in Châtelineau. Deze betonnen overbrugging was eigenlijk een onderdeel van een heel viaduct, alleen gebouwd omwille van een door de spoorwegmaatschappij geweigerde gelijkgrondse kruising. Kort na de opheffing van lijn 15 (de allerlaatste) in 1974 werd heel dit viaduct zonder meer afgebroken. Een gelijksoortige constructie was er ook voor tramlijn 7 over spoorlijn 121(131) bij Le Vieux Campinaire, om gelijkaardige reden. Maar deze verdween al veel vroeger, toen ditmaal niet de tramlijn maar wel de spoorlijn werd opgedoekt. [6-2-2021] Ce passage supérieur, partie intégrante de tout un viaduc, permettait au tram urbain n°15 de Charleroi de passer au-dessus de la ligne 119 à Châtelineau, les chemins de fer lui ayant interdit la traversée à niveau. Après la fin du tram, en 1974, cet ouvrage remarquable fut démoli sans plus. Auparavant, un autre du même genre, pour le tram 7 au Vieux Campinaire, avait déjà subi le même sort.
|
13 juni 1970
|
|
INDUSTRIESPOREN |
Voies industrielles |
Bois-du-Luc
|
Op 24 april 1969 sleept deze stoomlocomotief een kolentrein uit de mijnzetel in Trivières naar de kleine sporenbundel van Bois-du-Luc, langs spoorlijn 118 (Mons-La Louvière). Hier kruist ze het tracé van de enkele jaren voordien ontmantelde buurtlijn van St-Vaast naar Bracquegnies - wat nog goed te zien is aan de afdruk van de dwarsliggers in de verlaten spoorbedding. Let op het eigenaardige seinsysteem dat destijds - toen de tram nog reed - de kruising met deze industriële spoorlijn regelde. De mijn van Trivières, als laatste van het mijnbedrijf Bois-du-Luc en van het hele Centrumbekken, had op dat ogenblik nog vier jaar te gaan (zie verder). Deze site bestaat nog, maar is onherkenbaar. Van het tracé van deze spoorlijn, toen al de laatste van dit bedrijf, blijft nog maar weinig over [13-11-2023].
|
|
Le 24 avril 1969, cette locomotive, en tête d'un convoi provenant du charbonnage de Trivières, croise la plate-forme de l'ancienne ligne vicinale de St-Vaast à Bracquegnies - démantelée quelques années plus tôt - peu avant le petit faisceau de la société du Bois-du-Luc le long de la ligne 118. Remarquez la signalisation spécifique règlant jadis le trafic en ce point névralgique. Ce n'est que 4 ans plus tard que l'exploitation minière fut arrêtée (voir 'voies industrielles' au bas de la page). Depuis, le tracé de cette ligne industrielle a presque complètement disparu.
|
Le Quesnoy (Trivières)
|
Op 27 april 1973, na de steile klim uit Bois-du-Luc, tufte dit reizigers-treintje met een handvol scholieren aan boord naar le Quesnoy (bij Trivières), waar de laatste steenkoolmijn van Le Centre nog maar een paar maanden te draaien had. En gelijk ook dit industrielijntje die haar bestaan alleen aan die ene mijnzetel te danken had. Daarna volgde de ontmanteling, en wel zo grondig dat je vanaf de voormalige hoofdzetel van het bedrijf – thans ecomuseum van de mijnbouw – en tussen de oude storthopen vergeefs naar het oude spoorwegtracé zult zoeken.
Toch staat vlak buiten dat mijnmuseum nog steeds zo'n locomotiefje in weer en wind de tand des tijds te trotseren, jarenlang vergezeld van zo'n rijtuig: enkel toegankelijk langs het balkon, spartaans, vuil, met ruiten waardoor je amper nog doorheen kon kijken. Tot het uiteindelijk verworden was tot een wrak, nog enkel goed voor de sloop. Le 27 avril 1973, le train ‘des écoliers’ venant de Bois-du-Luc venait de franchir la dure montée, en route vers le Quesnoy, près de Trivières, où l’ultime charbonnage du Centre coulait ses derniers mois. Puis vint le démantèlement de la mine et de cette pittoresque ligne industrielle, la dernière du réseau minier de Bois-du-Luc, et dont on ne trouve plus de trace parmi les terrils. A ce jour, une seule loco reste exposée dans la cour du musée minier, mais plus la moindre trace de la seule voiture rescapée.
|
Ecaussinnes (Thiarmont)Een typisch sfeerbeeld uit lang vervlogen tijden? De bedrijfs- gebouwen op de achtergrond wijzen alvast in die richting. Maar de asfaltgladde baan achter deze stoomlocomoltief spreekt dit tegen. En ook al werd deze foto al meer dan een halve eeuw geleden gemaakt, dan lijkt 24 april 1967 - een vol jaar voor mei 68 - nog zo dichtbij, toch voor sommigen onder jullie. Hier zien we de stoomlok van de steengroeven van Thiarmont, die op het einde van de werkdag zich opmaakt om de stelplaats binnen te rijden. Voor zover we konden nagaan was dit industriële net zowat het laatste rond Ecaussinnes, en een van de weinige waar stoomtractie nog alleszaligmakend was, en dat terwijl de NMBS haar laatste goederenloks met stille trom aan het afvoeren was. Vandaag zijn deze sporen al lang verdwenen, en sinds alle gebouwen werden afgebroken is deze plek totaal onherkenbaar. Toch blijft aan de overkant van het station Ecaussinnes nog een stukje spoor in het asfalt steken, als ultieme getuige van het verdwenen industrienet van Thiarmont (zie de fotogalerij onderaan 'Vergeten sporen') [16-4-2023].
|
|
|
Image d'un autre temps, pourtant pas encore si lointain que cela. Le 24 avril 1967, la locomotive des carrières de Thiarmont se prépare à rentrer au dépôt. Ce petit réseau industriel, le dernier d'Ecaussinnes, était un des rares ayant gardé la traction vapeur - hormis ceux des charbonnages encore exploités, comme celui de Hensies. Depuis, les carrières ont été abandonnées, les rails démontés et les bâtiments typiques d'une autre époque rasés, rendant ce site totalement méconnaissable. Pourtant, un moignon de voie existe toujours dans le tarmac derrière la gare d'Ecaussinnes (voir la galerie photo des 'rails oubliés').
|
|
Bascoup (Puits n°7)Dit beeld werd gemaakt op 11 april 1976, naast de ruines van mijnzetel nr.7, een van de laatste van de gewezen mijnonderneming Mariemont-Bascoup, ooit een van de sterkhouders van Le Centre. De spoorlijn is industrielijn 254 (ex-113A), op die datum nog in dienst vanuit Bascoup voor het afgraven van een enorme terril vlakbij Trazegnies, het oorspronkelijke eindpunt van deze spoorlijn dat destijds echter nooit echt gebruikt werd en al gauw weer verdween. Pas in de vroege jaren 80 werd deze restlijn opgebroken. Vandaag blijft van dit tracé nog amper iets over, op wat dichtgegroeide stukken en een opgevulde brug na.
Een dergelijk beeld ga je tegenwoordig ook niet zo gauw meer vinden, tenzij bij een of andere museumbedrijf. De meeste industrielijnen en spooraansluitingen uit die tijd zijn thans verdwenen, en het weinige dat nog overblijft kreeg inmiddels een grondige opkuisbeurt ('tabula rasa'): opgeruimd staat netjes, nietwaar? [17-6-2023]. L'ancienne ligne industrielle 254 (ex-113A), photographiée en 1976 près des ruines du puits n°7 de Mariemont-Bascoup., servait à cette époque pour l'évacuation d'un enorme terril près de Trazegnies, et disparut au début des années 80. Un tel tableau est devenu bien rare de nos jours, sauf peut-être sur l'une ou l'autre exploitation touristique, surtout depuis que la 'table rase' a nettoyé ce qui reste du réseau ferroviaire de tous ces attributs devenus bien 'superflus'. |
Niel (Hellegat)
|
Boven loopt de Boomsestraat. Een echte dijk is het echter niet, maar veeleer wat in het reliëf bleef uitsteken naargelang aan weerskanten de Boomse klei verder werd afgegraven. Geleidelijk werd de vrijgekomen ruimte ingenomen door steenbakkerijen, droogloodsen en alles wat daar in die tijd bijhoorde, zoals een dicht net van smalspoortjes die doorheen een reeks tunnels onder de straatweg door beide delen van dit uitgestrekte industriegebied met elkaar verbonden. Van dat alles bleef op deze 12 juni 1989 niet veel meer over. De laatste traditionele steenbakkerijen hielden amper nog het hoofd boven water, en het lot van het smalspoornet was navenant. Enkele jaren later zagen de bedrijfsgebouwen er uitgestorven uit, waren de sporen overgroeid en de drie laatste tunnels volgestort.
|
|
|
Ce tunnel livre passage au réseau à voie étroite reliant les dernières briqueteries traditionnelles, passant sous la Boomsestraat (12 juin 1989). Celle-ci court sur une digue formée au fur et à mesure de l’extraction de l’argile de part et d’autre, des siècles durant. Quelques années plus tard, plus aucun signe d’activité, les rails se perdant sous la végétation, et les tunnels étant quasiment comblés.
|
Willebroek
|
De papierfabriek De Naeyer in Willebroek, beneden langs de berm van spoorlijn 54 Mechelen-St-Niklaas, beschikte over een spoorverbinding die enkel toegankelijk was mits kopmaken vanop het industrielijntje naar Klein-Willebroek (wat verder aan de Rupel), om daarna doorheen deze doorgang onder lijn 54 de fabriek te bereiken. Juist voorbij deze brug (foto 26 juni 1976), rechts langsheen de spoorberm, liep nog een verbindingsspoor, tussen het bedrijf en een laadkaai aan het kanaal. Begin deze eeuw verdwenen zowel De Naeyer als het lijntje naar Klein-Willebroek, maar de doorgang onder lijn 54 bestaat nog steeds, nu geasfalteerd als toegang tot een van de bedrijven die zich nadien in deze omgeving gevestigd hebben.
|
|
Het in 1997 geklasseerde complex met het voormalige stapelhuis van de douane was aan de kant van het Rode Kruisplein (achteraan) beter gekend als het stedelijk zwembad en zag tot 2001 wekelijks vele honderden scholieren van alle pluimage hier hun schoolse zwemles volgen. Tot het om veiligheidsredenen dichtging. Pas recent werd eindelijk begonnen met de restauratiewerken. De douanevleugel met de gesloten goederenwagens (29 september 1981) aan de kant van het keerdok werd kort daarna opgegeven na de opening van een nieuw douanegebouw op Nekkerspoel. Meteen het einde van de lange spoorverbinding langs de noordelijke vesten en dwars over het drukke kruispunt rechtover het tweede Mechelse station. Wel bleven de laatste sporen aan het keerdok (hiernaast) nog vele jaren liggen, maar vandaag vinden we daar niets meer van terug. Ook het douanegebouw op Nekkerspoel heeft er inmiddels al vele jaren geleden het bijltje bij neergelegd. Le 29 septembre 1981, le centre douanier en face du ‘Keerdok’ de Mechelen (Malines) vit ses derniers jours, peu avant le transfert de ses activités près de la gare de Nekkerspoel. Du coup la fin du raccordement ferroviaire tout au long du boulevard de ceinture au nord du centre-ville.
|
Mechelen
|
Zedelgem
|
Vlakbij het station ZEDELGEM vertrok een militaire spoorlijn, zo’n 5 km lang, voor de bediening van een legeropslagplaats voorbij het dorp. Op 3 juli 1983 zien spoor en ballast er nog vrij nieuw uit, omdat enkele jaren voordien het beginstuk van deze lijn plaats moest ruimen voor de uitbreiding van de plaatselijke fabriek van landbouwmachines. En dus kwam er een meer noordelijk tracé, zo'n 1250 m lang. Deze foto werd gemaakt vlak voor de aansluiting met het oude tracé (tussen de overweg en de bomen in de verte.Begin de jaren negentig raakte dit spoorlijntje echter in onbruik, en verdween rond 1995. Vandaag is over heel de lengte van deze bedding een wandel- en fietspad aangelegd, maar het Sint-Andreaskruis staat hier nog steeds overeind.
|